ลิ้นจมูกคืออะไร? อาการ สาเหตุของลิ้นจมูกยุบ และอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกช่วยได้หรือไม่
คุณรู้สึกว่าหายใจทางจมูก «ไม่เข้า» และยิ่งสูดแรงก็ยิ่งแย่ลงไหม? นอกจากเยื่อบุจมูกบวมจากหวัดหรือภูมิแพ้แล้ว โครงสร้างของจมูกเองก็อาจมีส่วน และบริเวณที่มักถูกพูดถึงคือ «ลิ้นจมูก» บทความนี้อ้างอิงแถลงการณ์ฉันทามติทางคลินิกด้านหู คอ จมูก และการทบทวนงานวิจัย เพื่ออธิบายว่าลิ้นจมูกคืออะไร ลิ้นจมูกยุบแสดงอาการอย่างไร และหลักฐานปัจจุบันเกี่ยวกับอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูก (ในงานวิจัยเรียกว่า «nasal valve supports» ซึ่งรวมทั้งแผ่นแปะจมูกภายนอกและอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกภายใน)
โปรดทราบ: บทความนี้เป็นข้อมูลสุขภาพทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยของแพทย์ หากคัดจมูกไม่หายหรือเป็นซ้ำ หรือมีหยุดหายใจขณะหลับ เลือดกำเดาไหล หรือปวดใบหน้าร่วมด้วย โปรดพบแพทย์หู คอ จมูก
ลิ้นจมูกคืออะไร?
ลิ้นจมูกคือบริเวณส่วนหน้าของโพรงจมูก แบ่งเป็น «ลิ้นจมูกด้านใน» และ «ลิ้นจมูกด้านนอก» ตามแถลงการณ์ฉันทามติทางคลินิกของสถาบันโสต ศอ นาสิกวิทยาและศัลยกรรมศีรษะและลำคอแห่งสหรัฐอเมริกา ลิ้นจมูกด้านในอยู่ลึกจากรูจมูกประมาณ 1.3 ซม. ล้อมรอบด้วยผนังกั้นจมูก ส่วนหน้าของเยื่อบุโพรงจมูกส่วนล่าง และกระดูกอ่อนด้านข้างส่วนบน ส่วนลิ้นจมูกด้านนอกคือบริเวณห้องหน้าโพรงจมูกใต้ปีกจมูก
แถลงการณ์ฉันทามติฉบับเดียวกันระบุว่า ลิ้นจมูก (ด้านในและด้านนอก) ถูกอธิบายทางกายวิภาคว่าเป็นส่วนตัดขวางของโพรงจมูกที่มี แรงต้านการไหลของอากาศมากที่สุด จึงเป็นประตูหลักของการหายใจเข้า กล่าวคือ แม้ตรงนี้แคบลงเพียงเล็กน้อยก็อาจทำให้รู้สึกคัดจมูกชัดเจน
ลิ้นจมูกยุบคืออะไร?
ลิ้นจมูกยุบ (ทางคลินิกเรียกอีกชื่อว่าภาวะลิ้นจมูกบกพร่อง) หมายถึงบริเวณลิ้นจมูกแคบลงหรือยุบตัว ทำให้อากาศเข้าออกทางจมูกได้ยากขึ้น ฉันทามติทางคลินิกถือว่าเป็นสาเหตุหนึ่งของการอุดกั้นทางจมูกโดยเฉพาะ
แคบคงที่ กับ ยุบตอนหายใจเข้า
การอุดกั้นที่ลิ้นจมูกแบ่งคร่าวๆ ได้สองแบบ: แบบแรกโครงสร้างแคบอยู่แล้ว แบบที่สองปีกจมูกหรือผนังด้านข้างของจมูกถูกดูดเข้าและยุบตัวเมื่อหายใจเข้า ฉันทามติทางคลินิกระบุว่า การเห็นผนังด้านข้างหรือขอบรูจมูกยุบเข้าเมื่อหายใจเข้า และ «คัดจมูกมากขึ้นเมื่อหายใจเข้าลึก» สอดคล้องกับภาวะลิ้นจมูกบกพร่อง
สัญญาณที่พบบ่อย
- รู้สึกหายใจทางจมูกไม่เข้า โดยเฉพาะตอนทำกิจกรรมหรือนอนราบ
- หายใจทางปากบ่อยในตอนกลางวัน
- นอนกรนตอนกลางคืน
- คัดจมูกต่อเนื่อง
อาการเหล่านี้สรุปจากข้อมูลสำหรับผู้ป่วยของ Cleveland Clinic ซึ่งอาจเกิดจากภาวะอื่นได้ด้วย เช่น ผนังกั้นจมูกคด เยื่อบุโพรงจมูกโต ภูมิแพ้ หรือไซนัสอักเสบ ดังนั้น ไม่สามารถบอกได้ว่าเป็นลิ้นจมูกยุบจากอาการเพียงอย่างเดียว.
สาเหตุที่เป็นไปได้
ปัจจัยเสี่ยงที่ Cleveland Clinic ระบุ ได้แก่ ผนังกั้นจมูกคด โครงสร้างจมูกแต่กำเนิด เคยผ่าตัดจมูก อายุที่มากขึ้น และการบาดเจ็บที่จมูก เมื่อกระดูกอ่อนและเนื้อเยื่อที่พยุงลิ้นจมูกอ่อนแอลง ก็มีแนวโน้มแคบลงหรือยุบตัวได้ง่ายขึ้น
อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับปัญหาผนังกั้นจมูก: ผนังกั้นจมูกคดส่งผลต่อการหายใจหรือไม่?
แพทย์ตรวจลิ้นจมูกอย่างไร?
ปัญหาลิ้นจมูกประเมินโดยการตรวจร่างกายของแพทย์เป็นหลัก ฉันทามติทางคลินิกเห็นว่าการส่องตรวจจมูกส่วนหน้า (ไม่จำเป็นต้องใช้กล้องส่องเสมอไป) อาจเพียงพอในการประเมินลิ้นจมูก แพทย์อาจใช้ «Cottle maneuver» คือดึงแก้มออกด้านนอกเบาๆ เพื่อเปิดลิ้นจมูก แล้วดูว่าหายใจสะดวกขึ้นหรือไม่
โปรดทราบว่า หากดึงแก้มที่บ้านแล้วหายใจสะดวกขึ้น นั่นเป็นเพียงข้อสังเกตที่เล่าให้แพทย์ฟังได้ ไม่ใช่การวินิจฉัย อาการคัดจมูกมักมีมากกว่าหนึ่งสาเหตุ และยังต้องให้แพทย์ตรวจอย่างครบถ้วน
อุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกช่วยได้หรือไม่? งานวิจัยว่าอย่างไร
อุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกคืออุปกรณ์ช่วยที่เปิดส่วนหน้าของจมูกด้วยวิธีทางกายภาพ แบ่งเป็นสองประเภทหลัก:
| ประเภท | ตำแหน่งที่ใช้ | หลักการทำงาน | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|---|
| แผ่นแปะจมูกภายนอก | แปะบนผิวหนังสองข้างของจมูก | แรงสปริงของแผ่นดึงผนังด้านข้างของจมูกออกด้านนอก | สภาพผิวและการยึดเกาะมีผลต่อการติดแน่น ต้องใช้แผ่นใหม่ทุกครั้ง |
| อุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกภายใน | สวมไว้ในรูจมูก | พยุงรูจมูกและบริเวณใกล้ลิ้นจมูกจากด้านใน | เลือกขนาดให้เหมาะและรักษาความสะอาด ถอดออกหากรู้สึกไม่สบาย |
ฉันทามติทางคลินิก: เป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยบางราย
ในฉันทามติทางคลินิกของสถาบันโสต ศอ นาสิกวิทยาและศัลยกรรมศีรษะและลำคอแห่งสหรัฐอเมริกา ผู้เชี่ยวชาญเห็นพ้องว่าแผ่นแปะจมูกภายนอก «ใช้เพื่อการรักษาภาวะลิ้นจมูกบกพร่องในผู้ป่วยบางรายได้» และอุปกรณ์ภายใน เช่น ท่อหรือกรวยขยายจมูก ก็ «ใช้ได้ในผู้ป่วยบางราย» Cleveland Clinic อธิบายว่าแผ่นแปะจมูกและอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกภายในช่วยบรรเทาได้ ชั่วคราว และเมื่อต้องการแก้ไขโครงสร้างในระยะยาว แพทย์อาจแนะนำการผ่าตัด
การทบทวนอย่างเป็นระบบ: หายใจทางจมูกดีขึ้น แต่ไม่ใช่การรักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
การทบทวนอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมานปี 2016 เกี่ยวกับแผ่นแปะจมูกภายนอกและอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกภายใน สรุปว่าอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกช่วยให้หายใจทางจมูกดีขึ้น แต่ ไม่ได้ทำให้ผลลัพธ์หลักของภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นดีขึ้น มีเพียงการวิเคราะห์กลุ่มย่อยของอุปกรณ์ภายในที่พบว่าดัชนีการหยุดหายใจลดลงเล็กน้อย ผลเรื่องการนอนกรนก็มีจำกัดและไม่สอดคล้องกัน
กล่าวคือ อุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกใช้เป็นตัวช่วยเมื่อหายใจทางจมูกไม่สะดวกได้ แต่หากสงสัยว่ามีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (เช่น มีคนสังเกตว่าคุณหยุดหายใจขณะหลับ หรือคุณง่วงมากตอนกลางวัน) ควรพบแพทย์ แทนที่จะพึ่งอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกเพียงอย่างเดียว สาเหตุอื่นของการนอนกรน อ่านได้ที่: เสียงกรนทำให้ทั้งบ้านนอนไม่หลับทุกคืน? สาเหตุและวิธีแก้.
เมื่อไรควรพบแพทย์ก่อน
- คัดจมูกนานเกินสองสัปดาห์ หรือเป็นซ้ำบ่อย
- คัดจมูกข้างเดียวและแย่ลงเรื่อยๆ หรือมีเลือดกำเดาหรือกลิ่นผิดปกติร่วมด้วย
- มีคนสังเกตว่าคุณหยุดหายใจขณะหลับ หรือคุณง่วงมากตอนกลางวัน
- มีไข้ ปวดหรือบวมที่ใบหน้าร่วมด้วย
อ่านเพิ่มเติม: คัดจมูกคืออะไร? อาการ สาเหตุ ปัจจัยเสี่ยง การวินิจฉัย และการรักษา
Gnasal เป็นอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกประเภทไหน?
Gnasal เป็น อุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกภายใน: ผลิตจากไทเทเนียมอัลลอย 0.25 กรัมและซิลิโคนเหลว LSR สวมไว้ในรูจมูกเพื่อพยุงทางกายภาพจากด้านใน ปรับมุมได้ ล้างและใช้ซ้ำได้ มีหลายขนาดตั้งแต่ SS ถึง 2L
- ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่เครื่องมือแพทย์ มีเพียงหน้าที่ช่วยเสริม ไม่มีผลในการรักษา และไม่สามารถใช้แทนการพบแพทย์
- ไม่เหมาะกับเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี เด็กควรใช้ภายใต้ความช่วยเหลือและการดูแลของผู้ใหญ่เท่านั้น
- เลือกขนาดตามขนาดรูจมูก และถอดออกทันทีหากรู้สึกเจ็บหรือไม่สบาย
ก่อนใช้ครั้งแรก แนะนำให้อ่าน คู่มือขนาด และ วิธีสวม หากต้องการสวมขณะออกกำลังกาย อ่านได้ที่ การหายใจทางจมูกขณะออกกำลังกายสำคัญหรือไม่?.
คำถามที่พบบ่อย
ฉันบอกได้เองไหมว่ามีลิ้นจมูกยุบ?
ไม่ได้ อาการคล้ายกับสาเหตุอื่นของการคัดจมูก และต้องให้แพทย์ประเมินด้วยการตรวจร่างกาย เช่น การส่องตรวจจมูก คุณสามารถเล่าข้อสังเกต เช่น «หายใจเข้าลึกแล้วคัดมากขึ้น» หรือ «ดึงแก้มออกแล้วหายใจสะดวกขึ้น» ให้แพทย์ใช้ประกอบได้
อุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกรักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับได้ไหม?
การทบทวนอย่างเป็นระบบในปัจจุบันแสดงว่าอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกช่วยให้หายใจทางจมูกดีขึ้นได้ แต่ไม่ได้ทำให้ผลลัพธ์หลักของภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นดีขึ้น หากสงสัยว่ามีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ โปรดพบแพทย์
แผ่นแปะจมูกภายนอกกับอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกภายใน แบบไหนดีกว่า?
ทั้งสองทำงานคนละตำแหน่ง และไม่มีแบบใดเหมาะกับทุกคน แผ่นแปะภายนอกดึงผนังด้านข้างของจมูกจากด้านนอก ส่วนอุปกรณ์ภายในพยุงจากในรูจมูก เลือกตามรูปจมูก สภาพผิว และลักษณะการใช้งาน โดยยึดความกระชับและความสบายเป็นหลัก
ควรทำความสะอาดอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกภายในอย่างไร?
โปรดทำตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ โดยทั่วไปหลังใช้ ให้ล้างเบาๆ ด้วยน้ำและน้ำยาทำความสะอาดสูตรอ่อนโยน ล้างออกให้สะอาด แล้วผึ่งให้แห้งก่อนเก็บ
สรุปประเด็นสำคัญ
- ลิ้นจมูกคือจุดที่มีแรงต้านการไหลของอากาศมากที่สุดในจมูก แคบลงเพียงเล็กน้อยก็อาจรู้สึกคัดได้
- ลิ้นจมูกยุบอาจเกิดจากโครงสร้างที่แคบ หรือผนังด้านข้างของจมูกยุบเข้าเมื่อหายใจเข้า ต้องให้แพทย์ตรวจ
- ฉันทามติทางคลินิกถือว่าแผ่นแปะจมูกและอุปกรณ์ภายในเป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยบางราย แต่ให้การพยุงเพียงชั่วคราว
- งานวิจัยแสดงว่าอุปกรณ์พยุงลิ้นจมูกช่วยให้หายใจทางจมูกดีขึ้นได้ แต่ไม่ควรถือเป็นการรักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
บทความที่เกี่ยวข้อง
ก่อนซื้อ: คู่มือขนาด | วิธีสวม
แหล่งอ้างอิง
- Rhee JS, Weaver EM, Park SS, et al. Clinical Consensus Statement: Diagnosis and Management of Nasal Valve Compromise. Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2010;143(1):48–59.
- Camacho M, Malu OO, Kram YA, et al. Nasal Dilators (Breathe Right Strips and NoZovent) for Snoring and OSA: A Systematic Review and Meta-Analysis. Pulmonary Medicine. 2016.
- Cleveland Clinic. Nasal Valve Collapse: Symptoms, Causes, Test & Treatment (reviewed 2023-05-10)