Lệch vách ngăn có ảnh hưởng đến hô hấp không? Chuyên gia giải thích và cách cải thiện

Các triệu chứng chính và ảnh hưởng của lệch vách ngăn

Triệu chứng thường gặp của lệch vách ngăn

• Nghẹt mũi: triệu chứng phổ biến nhất, ở một hoặc hai bên. Lệch vách ngăn làm hẹp một hoặc cả hai khoang mũi, ảnh hưởng luồng khí và gây cảm giác tắc. Nghẹt mũi ảnh hưởng đến việc thở thông suốt, nhất là khi vận động, từ đó ảnh hưởng thành tích thể thao.
  • Ví dụ, một cầu thủ bóng rổ có thể phải thở bằng miệng nhiều hơn trong trận đấu vì nghẹt mũi, dẫn đến giảm sức bền và ảnh hưởng phong độ.
• Khó thở: khi khoang mũi biến dạng và không khí lưu thông kém, thở trở nên vất vả. Lệch vách ngăn nặng có thể gây khó thở, nhất là khi vận động hoặc khi ngủ. Thở kém ảnh hưởng trực tiếp đến lượng oxy khi vận động và làm giảm sức bền.
• Ngáy: sức cản trong mũi tăng có thể dẫn đến thở kém và ngáy. Nghẹt mũi do lệch vách ngăn khiến việc thở khi ngủ kém thông suốt, có thể gây ngáy. Ngáy lâu dài không chỉ ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ mà còn có thể dẫn đến ngưng thở khi ngủ, ảnh hưởng sức khỏe.
• Chảy máu mũi: niêm mạc ở chỗ cong của vách ngăn dễ khô, nứt hoặc bị kích ứng, gây chảy máu mũi. Lệch vách ngăn làm niêm mạc mũi mỏng và yếu, dễ chảy máu do khô, cọ xát hay va chạm. Thở mạnh khi vận động cũng có thể làm niêm mạc khô thêm và tăng nguy cơ chảy máu mũi.
• Đau đầu hoặc áp lực vùng mặt: khi kèm viêm xoang, bạn có thể thấy khó chịu ở trán, quanh mắt hoặc má. Lệch vách ngăn có thể ảnh hưởng thông khí và dẫn lưu xoang, gây viêm xoang, từ đó gây đau đầu hoặc áp lực vùng mặt.
• Thay đổi khứu giác: luồng khí bị cản trở khiến phân tử mùi khó đến vùng khứu giác, làm giảm khứu giác. Lệch vách ngăn nặng có thể khiến phân tử mùi không đến được vùng khứu giác.
• Viêm mũi hoặc viêm xoang mạn tính: lệch vách ngăn ảnh hưởng thông khí và dẫn lưu của mũi, dễ gây nhiễm trùng xoang, biểu hiện bằng chảy nước mũi, chảy dịch mũi sau và nghẹt mũi nặng hơn. Lệch vách ngăn ảnh hưởng chức năng mũi bình thường, dễ dẫn đến viêm mũi hoặc viêm xoang mạn tính.
• Rối loạn giấc ngủ: nghẹt mũi lâu ngày làm gián đoạn giấc ngủ, dễ gây quầng thâm mắt và thậm chí dẫn đến ngưng thở khi ngủ (ngáy).
• Vô thức thở bằng miệng: gây khô miệng và đau họng.

Nguyên nhân thường gặp gây lệch vách ngăn

Yếu tố bẩm sinh

• Chèn ép khi sinh: khi sinh, mũi của em bé có thể bị chèn ép khiến vách ngăn lệch. Một số người bị lệch từ khi sinh ra — có thể hình thành khi phát triển trong bụng mẹ — nhưng ban đầu có thể chưa có triệu chứng.
• Lệch do phát triển: ở tuổi dậy thì hoặc khi trẻ đang lớn, xương và sụn mũi phát triển không đều, khiến vách ngăn cong dần.

Yếu tố mắc phải

• Chấn thương: va đập vào mũi, té ngã, đánh nhau hay chấn thương thể thao đều có thể làm vách ngăn lệch và mũi bị vẹo.
• Bệnh mũi mạn tính: viêm mũi, viêm xoang, viêm mũi dị ứng lâu năm và các bệnh mũi mạn tính khác có thể ảnh hưởng cấu trúc bên trong mũi, gây hoặc làm nặng thêm lệch vách ngăn.
• Thói quen xấu: thói quen như ngoáy mũi khi còn nhỏ cũng có thể gây lệch vách ngăn.

Đọc thêm: Giải mã nguyên nhân nghẹt mũi: vì sao chỉ nghẹt một bên?

Chẩn đoán và thăm khám lệch vách ngăn

Bệnh sử

Khám mũi

• Soi mũi: bác sĩ dùng dụng cụ banh mũi để quan sát cấu trúc bên trong mũi, đánh giá mức độ và vị trí lệch.
• Nội soi: bác sĩ dùng ống nội soi để quan sát sâu hơn khoang mũi và xoang, loại trừ các bệnh khác như polyp mũi hay viêm xoang.

Các xét nghiệm khác

• Đo sức cản mũi: đo sức cản luồng khí trong mũi để đánh giá mức độ nghẹt.
• X-quang hoặc CT: trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề nghị chụp X-quang hoặc CT để hiểu chi tiết hơn cấu trúc khoang mũi và xoang.

Thuốc và phẫu thuật cho lệch vách ngăn

Dùng thuốc

• Thuốc xịt mũi: như corticosteroid xịt mũi, giúp giảm sưng niêm mạc và cải thiện hô hấp.
• Thuốc kháng histamin đường uống: giảm nghẹt mũi, chảy nước mũi và các triệu chứng khác do viêm mũi dị ứng.
• Thuốc điều hòa dịch nhầy mũi: phù hợp với người có triệu chứng nhẹ.

Phẫu thuật

• Phẫu thuật chỉnh vách ngăn: dành cho người có triệu chứng rõ ảnh hưởng chất lượng cuộc sống; mục tiêu là đưa vách ngăn lệch về giữa.
  • Phẫu thuật truyền thống: rạch một đường cách đầu vách ngăn khoảng 1 cm, tách sụn và xương vách ngăn, cắt bỏ phần sụn lệch dưới quan sát trực tiếp, giữ lại khung sụn hình chữ L để duy trì cấu trúc mũi. Về nguyên tắc hoàn thành trong một lần; sau khi cắt bỏ sẽ khâu cố định và thu nhỏ cuốn mũi dưới phì đại.
  • Phẫu thuật chỉnh vách ngăn nội soi: gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân tùy trường hợp, đưa ống nội soi đến vùng lệch để chỉnh vách ngăn chính xác, giải quyết nghẹt mũi tận gốc. Giảm chảy máu, giúp vết thương lành nhanh, bảo tồn chức năng niêm mạc và giảm đau. Ít chảy máu hơn phẫu thuật truyền thống, hoàn thành trong khoảng một giờ, thời gian gây mê ngắn và ít đau sau mổ, giúp nhanh hồi phục sức khỏe và đi làm lại bình thường.
• Phẫu thuật tạo hình mũi chức năng: có thể cải thiện cả chức năng hô hấp lẫn ngoại hình (như gồ mũi, mũi vẹo hay mũi tẹt). Ca mổ đánh giá toàn diện cấu trúc — vách ngăn, xương mũi, lỗ mũi và đầu mũi — rồi điều chỉnh tổng thể. Có thể kết hợp ghép sụn sườn tự thân, tái tạo sống mũi và tạo hình đầu mũi; ưu điểm là cải thiện cả ngoại hình lẫn chức năng, cân đối khuôn mặt và giảm nghẹt mũi.

Hồi phục và chăm sóc sau phẫu thuật lệch vách ngăn

Lưu ý sau phẫu thuật

• Nghỉ ngơi: nghỉ ngơi đầy đủ sau phẫu thuật, tránh vận động mạnh và lao động nặng.
• Vệ sinh mũi: bác sĩ có thể khuyên rửa mũi bằng nước muối để giữ mũi ẩm và sạch.
• Dùng thuốc: dùng thuốc như giảm đau, kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ.
• Tránh chất kích ứng: tránh hút thuốc, uống rượu và mùi nồng để giảm kích ứng mũi.
• Tái khám định kỳ: tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ để theo dõi quá trình hồi phục.

Mẹo chăm sóc sau phẫu thuật

• Giữ ẩm cho mũi: dùng máy tạo ẩm hoặc đặt một bát nước trong phòng để tăng độ ẩm.
• Không xì mũi mạnh: xì nhẹ nhàng, tránh dùng lực quá mức để không chảy máu.
• Ăn uống: ăn thức ăn nhẹ, dễ tiêu, tránh đồ cay hoặc kích thích.
• Ngủ: kê cao đầu khi ngủ để giảm nghẹt mũi.

Bài viết liên quan

• Đài Bắc và Tân Bắc: bác sĩ Chang chia sẻ mẹo thông mũi nghẹt
• Nghẹt mũi là gì? Triệu chứng, nguyên nhân, yếu tố nguy cơ, chẩn đoán và điều trị
• Van mũi là gì? Triệu chứng, nguyên nhân xẹp van mũi và dụng cụ hỗ trợ van mũi có giúp ích không

Trước khi mua: Hướng dẫn kích cỡ | Cách đeo